In Fryslân werd de eerste monumentenwacht opgericht. Alle andere provincies volgden dit initiatief. Monumentenwacht Fryslân inspecteert en adviseert al sinds 1973 eigenaren van onder meer woonhuizen en hotels, stichtingen, gemeentes, banken, boerderijbezitters en beheerders van kerken, molens, hofjes, buitenplaatsen, klokkestoelen en noem maar op. De Monumentenwacht is een particuliere stichting zonder winstoogmerk. De Raad van Toezicht van de stichting beslist over belangrijke zaken, zoals de vaststelling van tarieven, regels en voorwaarden. Als abonnee mag u rekenen op objectief en onafhankelijk advies. Door een jaarlijkse, belangrijke subsidie van de provincie Fryslân kunnen de tarieven laag blijven.  

De Monumentenwacht heeft in 2003 voor haar werkzaamheden internationale erkenning gekregen door de toekenning van de Europa Nostra Award. De onderscheiding is toegekend voor het complete Monumentenwacht-concept en de belangrijke bijdrage die de organisatie hiermee levert aan de instandhouding van het cultureel erfgoed. Internationaal gezien vervult Nederland hiermee een voortrekkersrol. Voor ons is deze prijs niet alleen een geweldige blijk van waardering, maar meer nog een stimulans om door te gaan met de professionele uitvoering van het instandhoudingsbeleid.

Monumentenwacht Fryslân is aangesloten bij de landelijke Vereniging Monumentenwacht Nederland. Deze koepelorganisatie treedt op als algemene belangenbehartiger van de provinciale stichtingen Monumentenwacht en de Archeologische Monumentenwacht Nederland.